وقتی دسترسی به اینترنت به موضوع شرطبندی تبدیل میشود
در جهان امروز، اینترنت دیگر یک امکان جانبی یا امتیاز اختیاری محسوب نمیشود؛ بلکه زیرساختی اساسی برای زندگی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است. دسترسی پایدار به اینترنت، در بسیاری از کشورها، در زمرهی حقوق بدیهی شهروندان قرار گرفته است. با این حال، در ایران، این حق بنیادین همچنان وضعیتی ناپایدار، مشروط و وابسته به تصمیمهای غیرشفاف دارد.
در روزهای اخیر، خبری قابلتأمل در فضای رسانهای منتشر شده است: برخی کاربران خارجی در پلتفرم «پولیمارکت» اقدام به شرطبندی دربارهی این موضوع کردهاند که آیا اینترنت ایران در روز جمعه برقرار خواهد شد یا خیر. این خبر، فراتر از جنبهی عجیب یا حتی طنزآمیز خود، حامل معنایی عمیق و نگرانکننده است. مسئلهای که مستقیماً با زندگی میلیونها نفر ارتباط دارد، اکنون به یک متغیر قابل پیشبینی و معامله در بازارهای جهانی تبدیل شده است.
برای ناظران بیرونی، این موضوع شاید صرفاً یک تحلیل آماری یا یک پیشبینی سیاسی باشد؛ اما برای شهروندان داخل کشور، مسئله به اختلال در کار، آموزش، ارتباطات خانوادگی، خدمات درمانی و جریان آزاد اطلاعات گره خورده است. این فاصلهی معنا، خود نشاندهندهی عمق بحرانی است که عادیسازی شده است.
قطع یا محدودسازی اینترنت، بدون اطلاعرسانی شفاف و بدون پاسخگویی رسمی، بیانگر رویکردی است که بهجای اعتماد به جامعه، بر کنترل آن تکیه دارد. در چنین ساختاری، اینترنت نه بهعنوان یک حق عمومی، بلکه بهعنوان ابزاری برای مدیریت بحران و اعمال فشار تلقی میشود. نتیجهی این رویکرد، فرسایش اعتماد عمومی و تضعیف سرمایهی اجتماعی است.
اینکه وضعیت دسترسی به اینترنت در یک کشور تا آن حد غیرقابل پیشبینی شده که موضوع تحلیل و شرطبندی کاربران خارجی قرار میگیرد، نشاندهندهی بیثباتی در تصمیمگیری و نبود سازوکار پاسخگوست. اعتبار حکمرانی، در چنین شرایطی، نه از طریق سیاستهای شفاف و پایدار، بلکه از طریق احتمالسنجیهای بیرونی ارزیابی میشود؛ وضعیتی که بهخودیخود نگرانکننده است.
باید توجه داشت که محرومسازی شهروندان از دسترسی آزاد به اینترنت، صرفاً یک محدودیت فنی نیست، بلکه سلب مجموعهای از حقوق اساسی است؛ از حق دسترسی به اطلاعات گرفته تا حق مشارکت در اقتصاد دیجیتال و ارتباط آزاد با جهان. این محرومیتها، حتی اگر موقت یا مقطعی توجیه شوند، آثار بلندمدت و جبرانناپذیری بر جامعه برجای میگذارند.
اینکه در نهایت اینترنت در روز جمعه برقرار شود یا خیر، مسئلهای است که شاید در کوتاهمدت تعیین تکلیف شود. اما پرسش اصلی، فراتر از یک روز یا یک تصمیم مقطعی است: چرا بدیهیترین حقوق شهروندی تا این اندازه شکننده شدهاند که سرنوشت آنها به موضوع پیشبینی و شرطبندی دیگران تبدیل میشود؟
این پرسشی است که پاسخ آن، نه در بازارهای جهانی، بلکه در نحوهی حکمرانی و میزان پایبندی به حقوق اولیهی مردم نهفته است.
