فتوسل چیست؟
فتوسل یک حسگر نوری است که شدت نور محیط را اندازهگیری میکند و بر اساس مقدار نور، مدارهای الکتریکی را روشن یا خاموش میکند. نقش اصلی فتوسل کنترل خودکار روشنایی در محیطهایی است که نیاز به نوردهی هوشمند دارند.
در واقع، فتوسل نور روز را تشخیص میدهد و وقتی هوا تاریک شود، چراغها را روشن میکند و وقتی هوا روشن باشد، چراغها را خاموش نگه میدارد.
فتوسل باعث صرفهجویی زیاد در مصرف برق میشود و جلوی روشن ماندن بیمورد چراغها را میگیرد. همین ویژگی باعث شده که در ساختمانها، معابر و محوطهها استفاده زیادی داشته باشد.
نحوه کار فتوسل چگونه است؟
در داخل فتوسل از یک قطعه حساس به نور به نام LDR استفاده میشود.
LDR مخفف Light Dependent Resistor یعنی “مقاومت وابسته به نور” است.
این قطعه طوری طراحی شده که:
- وقتی نور زیاد باشد مقاومتش کم میشود
- وقتی هوا تاریک شود مقاومتش زیاد میشود
مدار الکتریکی فتوسل این تغییرات مقاومت را میسنجد و تصمیم میگیرد چه زمانی چراغها روشن یا خاموش شوند.
به همین دلیل، عملکرد فتوسل کاملاً خودکار و بدون نیاز به انسان است.
مزایای استفاده از فتوسل
فتوسل یک وسیله ساده است، اما مزایای زیادی دارد:
✔ صرفهجویی در مصرف برق
چراغها فقط زمانی روشن میشوند که محیط تاریک باشد.
✔ افزایش عمر لامپها
چون روشنایی در طول روز حذف میشود، لامپها فشار کمتری تحمل میکنند.
✔ افزایش امنیت محیط
با روشن شدن خودکار چراغها در شب، امنیت حیاطها و کوچهها بیشتر میشود.
✔ راحتی و آسایش
نیازی نیست هر روز چراغها را روشن و خاموش کنی؛ همهچیز خودکار انجام میشود.
✔ هزینه نگهداری کم
فتوسل مصرف برق بسیار کمی دارد.
کاربردهای فتوسل در زندگی روزمره
فتوسل در بخشهای مختلف ساختمان و محیط کار استفاده میشود:
🌙 ۱. روشنایی حیاط و محوطه بیرونی
فتوسل چراغهای حیاط، باغ، پارکینگ و تراس را مدیریت میکند.
🚗 ۲. ورودی پارکینگ و راههای دسترسی
🏢 ۳. ساختمانها و مجتمعهای اداری
🏬 ۴. تابلوهای مغازهها و تابلوهای تبلیغاتی
🌆 ۵. روشنایی خیابانها و پارکها
🏭 ۶. کارخانهها، سولهها و کارگاهها
🕌 ۷. اماکن عمومی و مذهبی
هر محیطی که نیاز به روشن و خاموش شدن خودکار داشته باشد، بهترین مکان برای نصب فتوسل است.
انواع فتوسل (بر اساس ساختار و کاربرد)
۱. فتوسل دیجیتال
حساسیت بالاتر، دقت بیشتر و قابلیت تنظیم دقیق دارند. در پروژههای جدید بسیار کاربردی هستند.
۲. فتوسل مکانیکی (چشمی)
سادهترین و رایجترین نوع. قیمت مناسب و عملکرد قابل اعتماد دارد.
۳. فتوسل چشمی جدا
در این نوع، بدنه فتوسل داخل تابلو برق قرار میگیرد و سنسور نور بیرون نصب میشود.
این طراحی مناسب محیطهایی است که نور مستقیم زیادی دارند.
۴. فتوسل با تایمر
ترکیبی از سنسور نور و تایمر
مثلاً با تاریک شدن هوا چراغها روشن میشوند، اما زمان خاموش شدن را خودت تعیین میکنی.
۵. فتوسل سهفاز
برای سیستمهای صنعتی استفاده میشود.
این فتوسل میتواند چند لامپ یا چند خط روشنایی را همزمان کنترل کند.
اجزای اصلی فتوسل
🔹 LDR (حسگر نور)
مغز اصلی فتوسل که نور را تشخیص میدهد.
🔹 آیسی کنترل نور
تغییرات مقاومت LDR را تحلیل میکند.
🔹 رله خروجی
چراغها را روشن و خاموش میکند.
🔹 بدنه ضدآب
بدنه معمولاً IP44 یا IP65 است تا در فضای بیرونی خراب نشود.
🔹 پیچ تنظیم حساسیت
به کمک آن میتوان تعیین کرد در چه مقدار تاریکی چراغها روشن شوند.
طریقه نصب فتوسل (ساده و مرحله به مرحله)
شمارهگذاری سیمها
معمولاً فتوسل سه سیم دارد:
- فاز ورودی
- فاز خروجی به چراغ
- نول
مرحله ۱: انتخاب جای مناسب
فتوسل را در محیطی نصب کن که نور مستقیم چراغها رویش نیفتد.
هرچه محل نصب دقیقتر باشد، عملکرد بهتری دارد.
مرحله ۲: قطع برق
قبل از کار، برق را از فیوز اصلی قطع کن.
مرحله ۳: سیمکشی
- فاز ورودی را به فاز فتوسل وصل کن
- فاز خروجی را به چراغها وصل کن
- نول را هم به نول فتوسل بده
مرحله ۴: تست کارکرد
با پوشاندن چشمی فتوسل، چراغ باید روشن شود.
با برداشتن دست از روبهروی سنسور، چراغ باید خاموش شود.
مرحله ۵: تنظیم حساسیت
اگر چراغ زود روشن یا دیر خاموش میشود، پیچ تنظیم حساسیت را کمی بچرخان.
اشتباهات رایج در نصب فتوسل
❌ نصب در محل خیلی پرنور
باعث میشود چراغها زود خاموش شوند.
❌ نصب زیر تابش مستقیم چراغها
فتوسل نور چراغ را ببیند، درست کار نمیکند.
❌ وصل کردن اشتباه فاز و نول
منجر به سوختن فتوسل میشود.
❌ عدم استفاده از کنتاکتور برای چراغهای زیاد
اگر تعداد لامپ زیاد باشد، رله فتوسل میسوزد.
نکات ایمنی در استفاده از فتوسل
- سیمکشی را با دست خیس انجام نده.
- فتوسل را در ارتفاع نصب کن تا ضربه نبیند.
- فاز و نول را با نوار چسب عایق کن.
- اگر چراغها زیاد هستند، حتماً از کنتاکتور استفاده کن.
- پیچ حساسیت را خیلی زیاد سفت نکن.
- از فتوسل با بدنه IP مناسب فضای بیرون استفاده کن.
روش نگهداری فتوسل برای عمر طولانی
✔ تمیز کردن LDR
اگر روی حسگر خاک بنشیند، نور را اشتباه تشخیص میدهد.
✔ بررسی اتصالات
هر چند ماه اتصالات را چک کن تا شل نشده باشند.
✔ محافظت از رطوبت
در مناطق بارانی، بهتر است از یک محافظ کوچک بالای فتوسل استفاده شود.
✔ تنظیم دورهای حساسیت
اگر فصلها تغییر کردند، حساسیت را بهتر است دوباره تنظیم کنی.
چه عواملی باعث تفاوت قیمت فتوسل میشود؟
🔸 برند (زانیس، شیله، ایران تکنیک، والف)**
برندهای بهتر، دقت و عمر بیشتری دارند.
🔸 شدت تحمل جریان (۱۰، ۱۵ و ۲۰ آمپر)**
ولی اگر چراغها زیاد هستند، مدل جریانبالا مناسبتر است.
🔸 میزان ضدآب بودن (IP)**
مدلهای IP65 برای فضای باز عالیاند.
🔸 وجود تایمر یا چشمی جدا**
جمعبندی نهایی
فتوسل یک ابزار بسیار کاربردی برای کنترل خودکار روشنایی محیط است.
این محصول نور محیط را تشخیص میدهد و چراغها را در زمان مناسب روشن یا خاموش میکند.
استفاده از فتوسل باعث:
- کاهش مصرف برق
- افزایش امنیت
- کاهش هزینهها
- عمر طولانی لامپها
- راحتی بیشتر
میشود و نصب آن بسیار ساده است.
