مقدمه
در هر محیط صنعتی که تجهیزات تحت فشار، سرعت بالا یا دمای شدید کار میکنند، روانکاری نقش حیاتی دارد. یکی از مهمترین روانکارهایی که در چنین شرایط سخت استفاده میشود، گریس نسوز است. این گریسها بهگونهای ساخته میشوند که در برابر دماهای بسیار بالا مقاومت داشته باشند و از قطعات فلزی در برابر سایش، اصطکاک و خشککار کردن جلوگیری کنند.
در این مقاله بهصورت کامل و سئو شده بررسی میکنیم که گریس نسوز چیست، چگونه کار میکند، چه انواعی دارد، چه کاربردهایی دارد و هنگام خرید باید به چه نکاتی توجه کنیم.
گریس نسوز چیست؟
گریس نسوز (High Temperature Grease) نوعی روانکار است که از روغن پایه، غلیظکننده مقاوم و افزودنیهای خاص تشکیل شده و میتواند در دمای بالا از ۲۰۰ تا بیش از ۱۲۰۰ درجه سانتیگراد بدون خشک شدن، دود کردن یا از دست دادن کیفیت، روانکاری پایدار ارائه دهد.
این نوع گریس برای تجهیزات صنعتی که در کورهها، موتورهای سنگین، محیطهای تولید حرارت یا اصطکاک بالا کار میکنند، حیاتی است.
ویژگیهای مهم گریس نسوز
در یک گریس نسوز استاندارد، معمولا این ویژگیها دیده میشود:
۱. تحمل دمایی بسیار بالا
- از ۲۰۰ تا ۳۵۰ درجه برای گریسهای پایه لیتیوم پیچیده
- تا ۶۰۰ درجه برای گریسهای پایه مس
- تا ۱۲۰۰ درجه برای گریسهای سرامیکی یا گرافیتی
۲. پایداری اکسیداسیون
گریس در دمای بالا اکسید نمیشود و سیاه و خشک نمیگردد.
۳. مقاومت بالا در برابر فشار (EP)
در تجهیزات سنگین، بارهای شدید روی بلبرینگها و یاتاقانها تحمل میشود. گریس نسوز این فشارها را مهار میکند.
۴. چسبندگی عالی
گریس نسوز جدا نمیشود، نمیچکد و در سرعت بالا از سطح جدا نمیگردد.
۵. مقاومت در برابر آب و بخار
بسیاری از گریسهای نسوز ضدآب، ضد بخار و ضد مواد شیمیایی هستند.
انواع گریس نسوز
گریسهای نسوز با توجه به پایه و ساختار به چند گروه تقسیم میشوند. شناخت این دستهها کمک میکند بهترین محصول را انتخاب کنید.
۱. گریس نسوز پایه لیتیوم کمپلکس (Lithium Complex)
بهصرفهترین نوع گریس نسوز
تحمل دمایی: ۲۰۰ تا ۲۶۰ درجه
مزایا:
- چسبندگی خوب
- قیمت مناسب
- مناسب برای بلبرینگ، پمپها و یاتاقانها
معایب: - برای دمای بالای ۳۰۰ درجه مناسب نیست.
۲. گریس نسوز پایه کلسیم سولفونات
تحمل دمایی: ۲۵۰ تا ۳۰۰ درجه
مزایا:
- مقاومت عالی در برابر آب
- مقاومت سایش فوقالعاده
- پایداری طولانی
مناسب برای صنایع: فولاد، سیمان، معادن
۳. گریس نسوز گرافیتی
تحمل دمایی: ۵۰۰ تا ۱۲۰۰ درجه
مزایا:
- مناسب کورهها
- کارکرد پایدار در حرارت بسیار بالا
- مناسب تجهیزات بدون بلبرینگ
معایب: - قیمت بالاتر
- رنگ تیره و احتمال آلودگی
۴. گریس مسی (Copper Anti-Seize)
تحمل دما: حدود ۵۰۰ تا ۶۵۰ درجه
مزایا:
- جلوگیری از قفل شدن پیچها و مهرهها
- مناسب منیفولد، سیستم اگزوز، پیچهای حرارتی
معایب: - برای بلبرینگ مناسب نیست.
۵. گریس نسوز سرامیکی
بهترین و باکیفیتترین نوع گریس نسوز
تحمل دما: تا ۱۴۰۰ درجه
مزایا:
- بدون رسانایی الکتریکی
- مقاوم در برابر خوردگی
- مناسب توربینها، کورهها، صنایع فولاد
معایب: - قیمت بسیار بالا
کاربردهای گریس نسوز
گریس نسوز تقریبا در تمام صنایع سنگین کاربرد دارد. مهمترین موارد عبارتاند از:
۱. بلبرینگ و یاتاقان دستگاههای صنعتی
- دستگاههای کارگاهی
- موتورهای الکتریکی
- گیربکسها
۲. صنایع فولاد و ریختهگری
- یاتاقان رولها
- تجهیزات کوره
- دستگاههای خطوط تولید
۳. صنایع سیمان
- دستگاههای خردکن
- رولرها
- بلبرینگهای کوره
۴. خودروسازی
- پیچ و مهره منیفولد
- سیستم ترمز
- چرخدندهها
- قطعات داغ موتور
۵. صنایع غذایی (گریس نسوز فودگرید)
در محیطهایی که امکان تماس غذا وجود دارد از گریسهای NSF H1 استفاده میشود.
۶. صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
- پمپهای فشار بالا
- تجهیزات پالایشگاهی
- تاسیسات حرارتی
۷. آسانسور و دستگاههای کارگاهی پرحرارت
مثل:
- جکها
- بلبرینگ موتور آسانسور
- تجهیزات پرس
مزایای استفاده از گریس نسوز
استفاده از این نوع گریس چند مزیت مهم دارد:
۱. افزایش عمر قطعات
قطعات فلزی در دمای شدید زود خراب میشوند، گریس نسوز از آنها محافظت میکند.
۲. کاهش هزینه تعمیرات
وقتی روانکاری درست انجام شود، قطعات دیرتر نیاز به تعویض پیدا میکنند.
۳. کاهش اصطکاک و حرارت
این گریسها در دمای بالا هم روانکاری یکنواخت ارائه میدهند.
۴. جلوگیری از خشککار کردن
خشکی بلبرینگ = ایجاد سر و صدا + شکستگی قطعه
۵. مقاومت در برابر خوردگی و زنگزدگی
افزودنیهای آنتیاکسیدان و ضد خوردگی در گریسهای نسوز فراوان است.
چه گریسی برای چه کاری؟ (راهنمای انتخاب سریع)
| نوع گریس | دمای کاری | کاربرد |
|---|---|---|
| لیتیوم کمپلکس | تا ۲۶۰° | بلبرینگ دستگاههای عمومی |
| کلسیم سولفونات | تا ۳۰۰° | صنایع سنگین مثل سیمان و فولاد |
| مسی | تا ۶۵۰° | پیچ و مهره منیفولد، ترمز، قطعات داغ |
| گرافیتی | تا ۱۲۵۰° | کورهها، قطعات باز حرارتی |
| سرامیکی | تا ۱۴۰۰° | صنایع فوقسنگین، توربین، ذوب فولاد |
نکات مهم هنگام خرید گریس نسوز
برای انتخاب بهترین گریس، حتما به این موارد توجه کنید:
۱. دمای کاری دستگاه
اگر دستگاه بالای ۳۰۰ درجه کار میکند، سراغ لیتیومی نروید.
۲. نوع کاربرد
بلبرینگ؟ پیچ و مهره؟ کوره؟
۳. ویسکوزیته
هرچه دستگاه پرسرعتتر باشد، گریس سبکتر بهتر است.
۴. استانداردها
- NLGI: سطح سختی گریس
- NSF H1: مخصوص صنایع غذایی
- EP: تحمل فشار بالا
۵. برند معتبر
برندهای محبوب:
- شل
- توتال
- الف
- موبیل
- بلزر
- کنزاکس صنعتی
- اوربیتال
- الفین
- کالف
چگونه از گریس نسوز استفاده کنیم؟ (نکات کاربردی)
۱. قبل از گریسکاری، سطح را تمیز کنید.
وجود گردوغبار یا ماسه باعث سایش میشود.
۲. مقدار بیش از حد استفاده نکنید.
گریس زیاد باعث داغ شدن بلبرینگ میشود.
۳. دورهای گریس را تمدید کنید.
بهصورت هفتگی یا ماهانه بسته به نوع دستگاه.
۴. مخلوط نکنید.
گریسها ممکن است با هم واکنش بدهند یا خاصیتشان کم شود.
۵. در محیط خنک و بسته نگهداری کنید.
گرما و نور شدید کیفیت گریس را پایین میآورد.
نشانههای تمام شدن یا بیاثر شدن گریس
- صدای غیرعادی بلبرینگ
- افزایش حرارت دستگاه
- سفت شدن و خشک شدن گریس
- تغییر رنگ شدید
- وجود ذرات فلزی داخل گریس
اگر این موارد را دیدید، باید گریس تعویض شود.
جمعبندی
گریس نسوز یک روانکار بسیار مهم برای دستگاههای صنعتی است که در دماهای بالا کار میکنند. انتخاب درست این گریس باعث افزایش عمر دستگاه، کاهش هزینه تعمیرات و جلوگیری از خرابیهای ناگهانی میشود.
شناخت نوع پایه، دمای کاری، استانداردها و نوع کاربرد کمک میکند گریس مناسب دستگاه را انتخاب کنید.
